Zo speel je backgammon volgens de officiële regels

Je kent het houten kistje met driehoekjes en schijven, maar hoe werkt een partij van begin tot eind? In dit stuk zet je het bord correct op, leer je wat een geldige zet is, wanneer je mag slaan en hoe je uitspaelt. Ook leg ik uit wanneer je een enkel spel, een gammon of een backgammon scoort en wat de verdubbelingssteen verandert. Tot slot zie je welke toernooiafspraken er bestaan, zodat je probleemloos kunt aansluiten bij club- of onlinepartijen.

Wat heb je nodig en hoe zet je het bord correct op?

Een standaardset bestaat uit een bord met 24 punten, 15 schijven per kleur en twee dobbelstenen per speler; vaak is er ook een verdubbelingssteen (2–64). Voor de beginopstelling plaats je je 15 schijven als volgt: 2 op je 24‑punt, 5 op je 13‑punt, 3 op je 8‑punt en 5 op je 6‑punt. Spelers bewegen in tegengestelde richtingen rond het bord. Deze basisopstelling en bewegingsrichting staan helder in de Nederlandstalige handleiding van Jumbo uitgelegd (Jumbo spelregels). Een algemene beschrijving van uitrusting en termen vind je ook op de encyclopedische pagina over het spel (Wikipedia).

Welke zetten zijn geldig en hoe werkt slaan?

Je gooit twee dobbelstenen en speelt de ogen afzonderlijk of met één schijf gecombineerd (bijvoorbeeld 3 en 5 mag als 3+5 of 5+3), zolang elk deel van de zet landt op een open punt. Een punt is open als er nul of één vijandelijke schijf staat; op een enkel bezet vijandelijk punt mag je landen en die schijf ‘slaan’. De geslagen schijf gaat naar de bar en moet eerst weer worden ingebracht in het thuisbord van de tegenstander op een open punt dat overeenkomt met een van je dobbelsteenwaarden. Deze basisregels worden consequent zo weergegeven in Nederlandstalige handleidingen. Voor een korte begrippenlijst zoals ‘blot’, ‘bar’ en ‘punt’ kun je terecht bij de overzichtstekst op Wikipedia.

Dubbelen met dezelfde ogen

Gooi je een dubbel (bijv. 4‑4), dan speel je die waarde vier keer. Als er door blokkades geen volledige zet mogelijk is, speel je wat kan; is er niets mogelijk, dan sla je over. Deze toepassing van dubbels staat in de meeste spelregelsets gelijkluidend.

Hoe werkt uitspelen en wanneer scoor je meer punten?

Zodra al je schijven in je eigen thuisbord staan, mag je beginnen met uitspelen: met elk oog verwijder je één schijf van het corresponderende punt; als dat leeg is, mag je onder voorwaarden van een hoger punt afpakken. Win je terwijl je tegenstander minstens één schijf heeft uitgespeeld, dan is dat 1 punt (spel). Heeft de tegenstander geen enkele schijf uitgespeeld, dan is dat 2 punten (gammon). Heeft de tegenstander bovendien nog een schijf op de bar of in jouw thuisbord, dan scoor je 3 punten (backgammon). Deze definities en volgorde worden consequent gebruikt in standaarduitleg en naslagwerken (Jumbo spelregels; Wikipedia).

Wat doet de verdubbelingssteen (doubling cube)?

De verdubbelingssteen verhoogt de waarde van de lopende game: staat hij op 1 en verdubbel je naar 2, dan kan de tegenstander accepteren (neemt de cube en jij behoudt het recht om later opnieuw te verdubbelen) of passen (jij wint 1 punt). De cube wordt meestal pas ingezet wanneer er voldoende voordeel of spanning is. In georganiseerde matchplay gelden vaste afspraken over het aannemen/passen en wie wanneer mag verdubbelen; die staan beschreven in de toernooirichtlijnen van de Amerikaanse bond (USBGF toernooiregels) en in de Nederlandstalige regels van de Europese federatie (EUBGF regels).

De Crawford-spelregel in matches

Speel je een match tot een afgesproken aantal punten, dan is in veel competities de Crawford‑regel van kracht: in de eerste game nadat een speler ‘op match’ is gekomen (nog 1 punt nodig) mag er niet verdubbeld worden; daarna weer wel. Dit gebruik is opgenomen in internationale toernooiregels.

Thuispartij of toernooi: wat spreek je af?

De Europese Nederlandstalige regels geven vergelijkbare kaders voor matchplay en arbitrage.

Stap‑voor‑stap: je eerste volledige beurt

1. Gooi beiden één dobbelsteen; hoogste begint en speelt meteen met beide dobbelstenen. 2) Tel je ogen afzonderlijk of gecombineerd, maar land telkens op een open punt. 3) Sla je een blot, zet de geslagen schijf van de tegenstander op de bar. 4) Moet jij vanaf de bar terugkomen, dan staat dat voorop. 5) Kun je niets legaal spelen, dan pas je door. Deze volgorde volgt de standaardinstructies in Nederlandstalige regels.

Controlelijst: speel je volgens de regels?

• Bordopstelling klopt (2‑5‑3‑5) en je loopt de juiste richting.
• Eerst van de bar terugkomen vóór je andere zetten speelt.
• Dubbels vier keer spelen; als iets niet kan, speel je wat wel kan.
• Uitspelen pas als al je schijven in je thuisbord staan.
• Puntentelling duidelijk: spel 1, gammon 2, backgammon 3.
• Spreek vooraf af of je met de cube speelt en welk zetbeleid geldt in club- of toernooiverband (USBGF toernooiregels; EUBGF regels).

Verder lezen binnen Denkspellen

Ben je nieuwsgierig naar andere klassiekers naast backgammon? Kijk dan eens naar de rubriek over denkspellen wereldwijd of verdiep je in strategische bordspellen zoals het spel Go.