Wat je schaakrating zegt en hoe je die kunt volgen

Na een partij wil je misschien weten of je sterker speelt dan eerder, of hoe je niveau zich verhoudt tot dat van je tegenstander. Een schaakrating is daarvoor een aanwijzing: het getal helpt binnen één ratingsysteem om prestaties te vergelijken en uitslagen te voorspellen. Het is geen universeel cijfer dat op elke website dezelfde betekenis heeft.

Hier lees je welke ratings er zijn, hoe je een officiële FIDE-rating opbouwt en hoe je je resultaten controleert. Zo weet je welk getal nuttig is voor online partijen, een clubtoernooi of je eigen voortgang.

Wat betekent een rating bij schaken?

Een schaakrating is een getal dat de resultaten van spelers binnen een bepaalde groep samenvat. Het systeem gebruikt gespeelde partijen om in te schatten hoe waarschijnlijk verschillende uitslagen zijn. Een hogere rating wijst binnen diezelfde groep doorgaans op sterkere resultaten, maar vertelt niet precies hoeveel schaakkennis iemand heeft of wat er in één volgende partij zal gebeuren.

Het getal is geen materiële waarde van de stukken. Bij een partij kan een loper ongeveer evenveel praktische waarde hebben als een paard, maar dat soort stukwaardering is iets anders dan de rating van een speler. Rating gaat over prestaties over partijen heen.

Ook is een rating geen vast persoonlijk niveau. Een reeks sterke of zwakke resultaten kan het cijfer veranderen. Tegenstanders, het aantal partijen en de manier waarop het systeem onzekerheid verwerkt, spelen mee. Gebruik het daarom als vergelijkingsmaat, niet als oordeel over één partij.

Waarom verschillen ratings per website?

FIDE, nationale bonden en online schaakservers kunnen verschillende rekenmethoden en spelersgroepen gebruiken. FIDE gebruikt het Elo-systeem; Lichess gebruikt Glicko-2. Volgens de uitleg van Lichess over ratingsystemen zijn cijfers van verschillende servers of federaties niet rechtstreeks vergelijkbaar, omdat zowel de methode als de spelersgroep verschilt.

Lichess begint nieuwe spelers met een rating van 1500. Dat startgetal is geen meting na een reeks partijen en betekent dus niet dat een nieuwe speler hetzelfde niveau heeft als iemand met 1500 in een andere ratingpool. Bij Glicko-2 speelt bovendien een onzekerheidsmaat mee: naarmate er meer resultaten beschikbaar zijn, kan het systeem de inschatting bijstellen.

Kijk daarom eerst waar het cijfer vandaan komt. Noteer het platform of de bond, de speelvorm en de datum. Een rating voor blitz zegt bijvoorbeeld iets over blitzpartijen in die pool; die kun je niet zonder meer naast een FIDE-standaardrating leggen.

Welke rating past bij jouw doel?

Wil je je prestaties in een online partij volgen, dan is de rating van het platform waarop je speelt het bruikbaarst. Wil je weten hoe je presteert in een officieel toernooi, kijk dan of dat evenement voor FIDE wordt gerateerd en welke categorie geldt. De FIDE-lijst onderscheidt standaard, rapid en blitz; de officiële FIDE-ratingbestanden tonen die categorieën afzonderlijk.

Een nationale rating kan daarnaast bestaan naast een FIDE-rating. Vraag de organisator welke rating bepalend is voor indeling of toelating. Bij clubactiviteiten is het ook mogelijk dat partijen niet voor een officiële rating worden ingediend. Speel je nog vooral om de regels onder de knie te krijgen, dan kun je eerst de basis van het schaken leren en pas later besluiten of ratingtoernooien bij je passen.

Let ook op de speelvorm. Een standaardpartij, rapidpartij en blitzpartij hebben verschillende tijdsindelingen en kunnen aparte ratinglijsten hebben. De uitkomst van een korte partij weerspiegelt niet per se hoe je presteert wanneer je meer tijd hebt om varianten te berekenen.

Hoe ontstaat een FIDE-rating?

Je krijgt niet simpelweg een officieel ratinggetal doordat je lid bent van een club of online speelt. Je speelt in een FIDE-gerate toernooi; de resultaten worden door de organisator en bond aangeleverd. Volgens de FIDE-ratingregels die sinds 1 maart 2024 gelden, moet een nieuwe speler voor een gepubliceerde rating minstens vijf partijen tegen gerate tegenstanders hebben gespeeld. Die partijen mogen over meerdere toernooien worden verzameld binnen een periode van maximaal 26 maanden. De beginrating moet ten minste 1400 zijn, aldus de FIDE-ratingregels.

De regels beschrijven ook hoe punten na partijen worden berekend. Het systeem vergelijkt de verwachte score met het werkelijke resultaat en past daarop een ontwikkelingscoëfficiënt, de K-factor, toe. Voor een speler die nieuw op de lijst staat, is die factor 40 totdat de speler evenementen met in totaal minstens 30 partijen heeft afgerond. Daarna is de factor doorgaans 20 zolang de rating onder 2400 blijft. Zodra een gepubliceerde rating 2400 heeft bereikt, blijft de factor 10, ook na een latere daling. Voor jeugdspelers geldt tot en met het jaar van hun achttiende verjaardag een factor 40 zolang hun rating onder 2300 blijft. Bij veel partijen in één ratingperiode kan de factor bovendien worden verlaagd. Dat zijn onderdelen van de berekening, geen vaste punten die je automatisch bij winst krijgt.

Niet elke gespeelde partij telt mee. Het toernooi moet als ratingtoernooi zijn aangemeld, en de resultaten moeten op de juiste manier worden ingediend. In de FIDE-regels staat dat partijen waarin beide spelers minstens één zet hebben gedaan in beginsel meetellen, behoudens uitzonderingen zoals de fairplayregels. Een partij die door een forfait eindigt voordat er is gespeeld, wordt niet als gewone gespeelde partij verwerkt.

Hoe bouw je stap voor stap een bruikbaar beeld op?

1. Kies eerst wat je wilt volgen: je prestaties op een online platform, je clubresultaten of je officiële toernooiprestaties.
2. Noteer de bron van de rating, de categorie en de datum. Houd standaard, rapid en blitz apart.
3. Speel meerdere partijen onder vergelijkbare omstandigheden. Eén winst of verlies is te weinig om je niveau te beoordelen.
4. Bewaar uitslagen en bekijk naast het ratinggetal ook je partijen. Kijk waar je materiaal verloor, kansen miste of een gewonnen stelling niet afmaakte.
5. Controleer bij een toernooi vooraf of de partijen voor rating worden ingediend en welk systeem of welke categorie wordt gebruikt.

Als je een partij remise speelt, is dat een officieel resultaat dat in een gerate partij kan meetellen. De betekenis van remise en de situaties waarin een partij zo eindigt, staan los van de ratingberekening; je kunt bijvoorbeeld lezen wanneer een schaakpartij remise is.

Hoe controleer je of je rating klopt?

Zoek je FIDE-profiel op via de officiële ratingdatabase en controleer of naam, federatie, identificatienummer en categorie overeenkomen. Bekijk ook de ratinglijst die bij de datum van je toernooi hoort. FIDE maakt maandelijks een nieuwe lijst; de regels bepalen dat die op de eerste dag van de maand wordt opgesteld. Resultaten moeten op tijd zijn ingediend om in de bedoelde lijst te verschijnen.

De downloadpagina van FIDE laat aparte bestanden zien voor standaard, rapid en blitz. Controleer dus niet alleen je naam, maar ook of je de juiste lijst hebt geopend. Staat er nog geen rating, dan kan dat komen doordat nog niet aan de voorwaarden voor een eerste rating is voldaan of doordat toernooiresultaten nog niet zijn verwerkt.

Vergelijk een getal van Lichess niet rechtstreeks met de FIDE-rating. Beoordeel je voortgang liever binnen één platform, één categorie en een reeks partijen. Een stijgende of dalende rating is een signaal om verder te kijken: analyseer de partijen, let op terugkerende fouten en speel opnieuw onder vergelijkbare omstandigheden. Zo wordt de rating een praktisch hulpmiddel bij je schaakontwikkeling, zonder dat één getal je hele speelsterkte bepaalt.