ECO C57 · Open spelen
De Fried Liver-aanval lokt de zwarte koning het centrum in
Na een vroeg paardoffer op f7 krijgt wit snelle aanvalskansen, maar geen gegarandeerde winst. Je ziet waarom de zetten werken, wanneer de aanval gevaarlijk wordt en welke keuzes zwart heeft.
Door Helena Verhoeven · Bijgewerkt op
- Opening
- Fried Liver-aanval · internationaal: Italian Game: Two Knights Defense, Fried Liver Attack
- Zetten
- 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Pf6 4.Pg5 d5 5.exd5 Pxd5 6.Pxf7
- ECO-code
- C57
- Familie
- Open spelen (1.e4 e5)
- Eerste bekende periode
- rond 1610
- Karakter
- scherp en tactisch, gambiet (pionoffer), verrassingswapen
- Geschikt voor
- gevorderde clubspelers
- Varianten in de database
- 1 lijn met deze naam
De Fried Liver-aanval is een scherpe variant van het Tweepaardenspel in de Italiaanse opening. Wit offert op zet zes een paard op f7 om de zwarte koning uit zijn veilige positie te halen. Het plan is aantrekkelijk als je graag initiatief neemt, maar de aanval werkt niet vanzelf: je moet de koning blijven lastigvallen en voorkomen dat zwart zijn extra stuk veilig inzet.
Hoe ontstaat de aanval op f7?
De zetten zijn 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Pf6 4.Pg5 d5 5.exd5 Pxd5 6.Pxf7. De eerste zetten ontwikkelen stukken en richten druk op f7, een veld dat aanvankelijk alleen door de zwarte koning wordt verdedigd. Met 4.Pg5 dreigt wit dat veld aan te vallen; zwart slaat met 4…d5 terug in het centrum.
Na 5.exd5 neemt zwart met 5…Pxd5 de witte pion. Wit speelt dan 6.Pxf7: het paard slaat een pion en valt tegelijk de zwarte dame op d8 en toren op h8 aan. Zwart kan het paard nemen met 6…Kxf7, maar daarmee komt de koning naar voren. Wit geeft vaak meteen schaak met 7.Df3+. De aanval kan verdergaan met bijvoorbeeld 7…Ke6 8.Pc3, waarna wit stukken ontwikkelt en de koning onder druk houdt. De precieze voortzetting hangt af van zwarts antwoorden.
Deze stelling volgt uit het Tweepaardenspel, maar de naam Fried Liver slaat specifiek op de variant na 6.Pxf7. Speelt zwart na 5.exd5 iets anders dan 5…Pxd5, dan ontstaat de bekende paardofferstelling niet.
Wie bedacht de naam Fried Liver?
De opening is niet met zekerheid aan één uitvinder toe te schrijven. Een vroege partij met deze zetten wordt toegeschreven aan de Italiaan Giulio Cesare Polerio en een speler die als Domenico wordt aangeduid, rond 1610. Dat maakt Polerio een vroege bekende speler van de aanval, niet noodzakelijk de bedenker ervan. Chess.com noemt deze partij de vroegst bekende partij met het systeem.
De aanval heet ook Fegatello. De Engelse naam wordt vaak verbonden met een Italiaans gerecht met lever; over de precieze herkomst van de naam is minder zekerheid dan over de zetten zelf. De naam komt ook voor in Nederlandstalig schaaklesmateriaal, zoals een nieuwsbrief van Schaakacademie Apeldoorn over openingsvallen.
Voor wie is deze scherpe aanval geschikt?
Wit krijgt ontwikkelingsvoorsprong en aanvalskansen, terwijl zwart zijn koning moet verdedigen in plaats van rustig rokeren. Dat maakt de variant praktisch gevaarlijk voor spelers die de dreigingen niet kennen. Tegelijk offert wit een paard voor initiatief. Als de aanval afneemt, blijft zwart meestal met materieel voordeel achter. Je kiest de Fried Liver dus vooral als je tactische stellingen graag speelt en bereid bent concrete varianten te bestuderen.
Voor zwart is 5…Pxd5 de riskante keuze die de aanval toelaat. Na 5.exd5 kan zwart in plaats daarvan bijvoorbeeld 5…Pa5 spelen, de loper op c4 aanvallen en een andere stelling nastreven. Ook 5…b5 en 5…Pd4 zijn alternatieven die de bekende paardofferstelling vermijden. Wie de Fried Liver met wit wil spelen, moet daarom ook weten wat te doen wanneer zwart niet meewerkt aan de hoofdvariant.
Welke plannen en fouten bepalen de partij?
Na 6…Kxf7 probeert wit met schaakzetten en snelle ontwikkeling tempo te winnen. De dame en lopers kunnen richting de zwarte koning komen; Pc3 helpt stukken in het spel te brengen. Zwart zoekt juist een veilige plek voor de koning, ontwikkelt de stukken en probeert het centrum te verstevigen. De pionstructuur kan snel veranderen doordat de e- en d-pionnen zijn geruild; open lijnen geven beide kanten kansen, maar ook concrete verdedigingsproblemen.
Wit maakt vaak de fout te denken dat 6.Pxf7 op zichzelf genoeg is. Zonder vervolgzetten, schaakdreigingen en ontwikkeling kan zwart de aanval afslaan en het extra paard benutten. Zwart moet op zijn beurt niet gedachteloos de pion op f7 nemen zonder de mogelijke schaakjes en tempozetten van wit door te rekenen. Oefen daarom niet alleen de aanval, maar ook de verdediging na 6…Kxf7. Je kunt de zetten herhalen en beide kanten uitproberen door tegen de computer te schaken.
Lichess registreert de Fried Liver Attack onder ECO-code C57 en vermeldt ook Fegatello als alternatieve naam. De openingstabel van Lichess maakt zo duidelijk dat het om één specifieke tak van de Italiaanse opening gaat, niet om elke aanval op f7.
Veelgestelde vragen
Is de Fried Liver-aanval hetzelfde als het hele Tweepaardenspel?
Nee. Het Tweepaardenspel ontstaat na 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Pf6. De Fried Liver-aanval is een specifieke voortzetting daarvan: 4.Pg5 d5 5.exd5 Pxd5 6.Pxf7. Als zwart op zet vijf een andere keuze maakt, kan de partij in een andere variant terechtkomen.
Moet wit het paardoffer op f7 altijd spelen?
Nee. 6.Pxf7 is de kenmerkende zet van de Fried Liver-aanval, maar het offer vraagt concrete berekening. Wit moet na de mogelijke koningszet op f7 genoeg schaakjes en ontwikkelingszetten hebben om de aanval gaande te houden. Als je die stellingen niet kent, is het verstandig eerst de belangrijkste verdedigingsmogelijkheden te oefenen.
Zetten, varianten en ECO-codes: lichess-org/chess-openings (CC0), geraadpleegd op 2026-10-05.